Dyslexie spelletjes die echte leesvaardigheden oefenen

Wat een goed dyslexie spelletje is

De meeste kinderen met dyslexie hebben één kernprobleem: de klanken van gesproken woorden koppelen aan de letters waarmee ze geschreven worden, snel genoeg om lezen automatisch te maken. Spelletjes helpen als ze precies dat oefenen. Een spel dat er leerzaam uitziet maar een kind nooit vraagt om naar een klank te luisteren, een letter te kiezen of een woord te bouwen, is vermaak, hoe kleurrijk het ook is.

Drie vaardigheden hebben het meeste bewijs achter zich. Fonologisch bewustzijn, klanken in woorden horen en ermee spelen, is een van de sterkste voorspellers van hoe makkelijk een kind leert lezen. Letter-klankkennis en klanken samenvoegen, stap voor stap aangeleerd, vormen het hart van systematisch klank-letteronderwijs, dat in een meta-analyse van gerandomiseerde studies de enige aanpak was met een significant effect op het lezen van zwakke lezers. En decoderen, een woord verklanken dat je nog nooit hebt gezien, is hoe kinderen zichzelf bij elke leesbeurt nieuwe woorden leren.

Het vierde ingrediënt is geen vaardigheid maar een schema. Stof die in korte, gespreide sessies wordt geoefend, beklijft veel beter dan dezelfde hoeveelheid in één lange sessie. Voor een kind met dyslexie betekent dat: een spel moet bijhouden welke letters en woorden nog wankel zijn en die na een dag terugbrengen, dan na twee dagen, dan na vier, in plaats van elke keer alles te drillen.^1,2,3,4,5

• Het gebruikt geluid: elk onderdeel wordt uitgesproken, zodat het kind wat het hoort koppelt aan wat het ziet.
• Het volgt een volgorde: losse klanken vóór tweetekenklanken, korte woorden vóór lange.
• Het past zich aan: moeilijker als het kind het goed doet, makkelijker na fouten.
• Het onthoudt: lastige onderdelen komen volgens een gespreid schema terug.
• Het is kort: tien geconcentreerde minuten zijn meer waard dan veertig afgeleide.

Dyslexie spelletjes in het Dyslexia Steps-programma, wereld voor wereld

Het Dyslexia Steps-programma verdeelt zijn spelletjes over zeven werelden, die elk één vaardigheid oefenen. De eerste drie vormen de kern met het sterkste bewijs; Snelheidsbaan en Verhalenhaven voegen leesvloeiendheid en korte verhalen met vragen toe, en de laatste twee zijn visuele en geheugenopwarmers. De leesspelletjes bestaan in alle zes talen van de site, elk geschreven voor de spelling van die taal in plaats van vertaald; de kijk- en geheugenspelletjes werken in elke taal. De kolom met bewijs is onze eerlijke samenvatting van het onderzoek achter elke vaardigheid, geen belofte over een afzonderlijk spel.

Kinderen hoeven geen wereld te kiezen. Elke dag stelt de planner een sessie van ongeveer 10 minuten samen: een korte opwarmer, twee spelletjes voor de aandachtsvaardigheid van het kind (het zwakste onderdeel in de screening), één spel voor een ondersteunende vaardigheid, en een herhaling van letters en woorden die weer aan de beurt zijn. Een ouder kan vanuit de ouderomgeving elke wereld vrij openen.^3,2,4,6

Visuele en geheugenspelletjes bij dyslexie: eerlijke opwarmers

Veel dyslexie-apps bestaan vooral uit spelletjes voor visuele aandacht, geheugen en hersentraining. Die zijn makkelijk leuk te maken, en kinderen vinden ze vaak leuk. Het bewijs dat ze het lezen verbeteren, is veel dunner dan bij klankonderwijs.

Het bekendste resultaat is één studie waarin Italiaanse kinderen met dyslexie sneller gingen lezen nadat ze actiegames hadden gespeeld. Dat is een interessante bevinding, maar het is één studie, en het is nog geen betrouwbaar advies geworden. Voor geheugentraining kennen we geen goed bewijs dat het doorwerkt in beter lezen, dus dat beweren we ook niet.

Daarom staan Adelaarsoog en Geheugengrot aan de randen van de Dyslexia Steps-sessie: een minuutje of twee om op gang te komen, of een afwisseling tussen moeilijkere spelletjes. Met benoemsnelheid is het vergelijkbaar. Die voorspelt het leestempo goed, daarom meet de screening het, maar het bewijs dat sneller leren benoemen het lezen verbetert, is zwak. Daarom komt de Kleurenrace alleen voor als korte snelheidsronde in elk vijfde level van de Snelheidsbaan: een klein onderdeel van het programma, geen oplossing voor leesproblemen.^7,8

Gratis dyslexie spelletjes en wat ze kosten

De zes spelletjes van de Dyslexia Steps-screening, Vreemde Eend, Letterspeurder, Ruimtewoorden, Kleurenrace, Spiegelletters en Cijferecho, zijn korte versies van spelletjes uit het programma. Ze duren samen ongeveer 8 minuten en geven aan het eind een profiel van leesvaardigheden.

Met een gratis account kun je de eerste 5 levels van elke wereld spelen, zonder betaalkaart. Het volledige programma, met alle levels, het dagplan en de ouderomgeving voor meerdere kindprofielen, kost $9,99 per maand of $39,99 per jaar.

Je kunt ook zonder scherm aan dezelfde vaardigheden werken. Rijmspelletjes, klanken hakken en plakken en woordketens (kat, mat, mot) zijn gratis en kosten alleen een paar minuten; onze dyslexie oefeningen zetten er veertien op een rij.

• Zes screeningsspelletjes met een profiel van leesvaardigheden
• De eerste 5 levels van alle zeven werelden met een gratis account
• Veertien oefeningen voor thuis zonder scherm op onze oefeningenpagina
• Een uitleg over kenmerken van dyslexie om te bepalen waar je begint

Zo kies je leesspelletjes bij dyslexie

Er zijn honderden apps die zichzelf dyslexiespelletjes noemen, en beschrijvingen in de app-winkel vertellen zelden wat erin zit. Een paar minuten meekijken als je kind speelt, zegt meer dan welke beoordeling ook. Vraag je af wat je kind op elk scherm eigenlijk doet: naar een klank luisteren en een letter kiezen, een woord bouwen, een verzonnen woord lezen? Of vormpjes aantikken, kleuren matchen en sterren najagen?

Wees voorzichtig met grote beloftes. Beweringen dat een spel de hersenen herprogrammeert, het leesniveau in een paar weken een jaar omhoog brengt, of werkt dankzij een speciaal lettertype of gekleurde achtergrond, worden niet door onderzoek gesteund. Studies naar dyslexielettertypes vonden geen winst in leessnelheid of nauwkeurigheid, en een systematische review vond geen goed bewijs voor gekleurde overlays.

Kijk tot slot of het past. Een kind dat nog losse letterklanken leert, heeft een spel nodig dat daar begint, niet een spel dat draait om snel woorden herkennen. Weet je niet waar je kind staat, dan helpt een screening om snel een aandachtsvaardigheid te vinden, en onze pagina met oefeningen bij dyslexie heeft activiteiten zonder scherm voor dezelfde vaardigheden.^9,10,11

• Goed teken: elk onderdeel wordt hardop uitgesproken en gekoppeld aan letters.
• Goed teken: het spel houdt bij wat je kind fout doet en brengt dat terug.
• Slecht teken: vooral vormen, kleuren of geheugenpuzzels zonder letters of woorden.
• Slecht teken: lange sessies, advertenties of beloningen die bedoeld zijn om je kind te laten doorspelen.

Schermtijd en dyslexie spelletjes: kort en dagelijks

Leesoefening werkt het best in kleine, regelmatige porties. Omdat gespreide oefening beter beklijft dan geconcentreerde oefening, is tien minuten op vijf dagen per week meer waard dan één lange sessie in het weekend, en een moe kind accepteert het veel makkelijker.

De Dyslexia Steps-sessie is daarop gebouwd: ongeveer 10 minuten, dan een duidelijk einde. Er zijn geen advertenties en er is geen eindeloze feed. In de ouderomgeving kun je een dagdoel en een dagelijkse tijdslimiet instellen; als de limiet bereikt is, stoppen de spelletjes, en alleen een ouder kan extra tijd toevoegen.

Ga bij jongere kinderen erbij zitten als dat kan. Een spel kan de klanken uitspreken en de antwoorden beoordelen, maar het merkt niet dat je kind aan het raden is, en het kan inzet niet prijzen zoals jij dat kunt. Vijf minuten samen een echt boek lezen na het spel is een goede gewoonte.⁵