Tongbrekers voor kinderen
De koetsier poetst de postkoets met postkoetspoets: probeer het maar eens snel. Luister eerst, lees dan langzaam hardop en zet daarna de stopwatch aan.
Teksten om te lezen en te begrijpen
Lees de tekst hardop of luister zin voor zin, en beantwoord de vragen. Met de stopwatch zie je hoeveel woorden per minuut je kind leest, om week na week te vergelijken.
De koetsier
De koetsier poetst de postkoets met postkoetspoets.
7 woorden
Vragen
Waarmee poetst de koetsier de postkoets?
Kapper Knap
Kapper Knap, de knappe kapper, knipt en kapt knap. Maar de knecht van kapper Knap knipt en kapt nog knapper dan kapper Knap, de knappe kapper.
26 woorden
Vragen
Wie knipt het knapst?
Vliegen
Als vliegen achter vliegen vliegen, vliegen vliegen vliegensvlug.
8 woorden
Grachtenpanden
Achtentachtig prachtige grachtenpanden.
3 woorden
De kat
De kat krabt de krullen van de trap.
8 woorden
Zeven Zweedse zwaardvechters
Zeven Zweedse zwaardvechters zwaaien zwierig met zware zwaarden.
8 woorden
Bakker Bart
Bakker Bart bakt bruine bollen voor buurman Bas.
8 woorden
Grijze ganzen
Grote grijze ganzen grazen graag in het groene gras.
9 woorden
Schaatsende schapen
Schaatsende schapen schuiven scheef over het schone ijs.
8 woorden
De uil in de tuin
De bruine uil in de tuin ruikt een ui in de kruiwagen.
12 woorden
Vragen
Wat ruikt de uil?
Fien fietst
Fien fietst fluitend langs vier vieze vijvers.
7 woorden
Tien tamme tijgers
Tien tamme tijgers tikken tegen een trommel.
7 woorden
Mies mengt meel
Mies mengt meel met melk op maandagmorgen.
7 woorden
Slimme slakken
Slimme slakken slapen in hun slakkenhuis tot de slaapbel slaat. Dan sluipen ze slaperig naar de sla.
17 woorden
Vragen
Waar sluipen de slakken naartoe?
Lange Lien
Lange Lien loopt langzaam langs de lege laan met een lolly in haar linkerhand.
14 woorden
Vragen
Wat heeft Lien in haar linkerhand?
Kort antwoord
Wat is een tongbreker?
Een tongbreker is een zin die moeilijk snel uit te spreken is, omdat dezelfde of bijna dezelfde klanken steeds terugkomen: de koetsier poetst de postkoets met postkoetspoets. Je tong moet snel wisselen tussen klanken die op elkaar lijken, en daar struikel je over. Kinderen vinden tongbrekers grappig, en ondertussen luisteren ze heel precies naar klanken en oefenen ze duidelijk en vlot hardop lezen. Een tongbreker zeg je eerst langzaam en pas daarna sneller.
- Tongbrekers herhalen klanken die op elkaar lijken, zoals k en p in koetsier en postkoets, of v en vl in vliegen.
- Veel Nederlandse tongbrekers zijn oud en worden van generatie op generatie doorgegeven, met verschillende varianten.
- Goed naar klanken luisteren, fonologisch bewustzijn genoemd, is een belangrijke basis voor leren lezen.
- Een tongbreker is een spelletje met taal, geen oefening die spraak- of leesproblemen verhelpt.
Op deze pagina staan vijftien tongbrekers. De eerste zes zijn oud en bekend, van de koetsier met zijn postkoetspoets tot de zeven Zweedse zwaardvechters; er bestaan varianten van, en geen ervan heeft een bekende schrijver. De andere negen zijn voor deze pagina geschreven en oefenen elk een klank of klankcombinatie: b, gr, sch, ui, f en v, t, m, sl en l. De klanken die terugkomen, staan ook in onze woordenlijsten, zoals woorden met sch en woorden met ui.
Zo oefen je: luister eerst naar de tongbreker, lees hem dan langzaam hardop, woord voor woord. Gaat dat goed, lees hem dan iets sneller, en pas daarna echt snel. Met de stopwatch kan je kind zien hoe snel het de tongbreker leest, en het tegen zichzelf opnemen. Snelheid is leuk, maar duidelijk uitspreken is belangrijker: wie struikelt, gaat weer een stapje langzamer.
Tongbrekers oefenen duidelijk spreken en goed luisteren naar klanken die op elkaar lijken. Dat is een fijne, speelse oefening, maar het is geen logopedie en het verhelpt geen spraak- of leesproblemen. Heeft je kind moeite met bepaalde klanken of met lezen, bespreek dat dan met de leerkracht of een logopedist. Wil je verder met korte teksten, probeer dan de raadsels of begrijpend lezen.
Oefeningen: tongbrekers
Langzaam, sneller, snelst
Lees een tongbreker drie keer: eerst heel langzaam, dan op gewone snelheid, dan zo snel als het kan. Zet bij de laatste keer de stopwatch aan. Lukt het zonder struikelen? Dan mag het kind morgen proberen het record te breken.
Welke klank komt steeds terug?
Lees samen een tongbreker en zoek de klank die steeds terugkomt: k in kapper Knap, gr in de grijze ganzen. Het kind onderstreept die letters op het geprinte werkblad. Zo luistert en kijkt het tegelijk naar de klanken.
Maak je eigen tongbreker
Kies een klank, bijvoorbeeld de p. Verzamel samen woorden die ermee beginnen: poes, pan, papa, pannenkoek. Maak er een gekke zin van: papa pakt de pan met pannenkoeken voor de poes. Wie kan hem het snelst zeggen?
Veelgestelde vragen
Wat is de moeilijkste tongbreker?
Dat verschilt per persoon, maar veel mensen struikelen over de koetsier die de postkoets poetst met postkoetspoets, en over de vliegen die achter vliegen vliegen. De lange zin over kapper Knap is moeilijk omdat je hem in één adem moet zeggen.
Wat zijn makkelijke tongbrekers voor kleuters?
Korte zinnen met één klank die terugkomt, zoals de kat krabt de krullen van de trap of bakker Bart bakt bruine bollen. Laat kleuters de tongbreker eerst nazeggen na het luisteren; zelf lezen is voor later.
Zijn tongbrekers goed voor de uitspraak?
Ze zijn een leuke manier om duidelijk te leren spreken en goed te luisteren naar klanken die op elkaar lijken. Het is een spelletje met taal; ze vervangen geen logopedie. Heeft je kind echte moeite met een klank, vraag dan advies aan een logopedist.
Waarom zijn tongbrekers zo moeilijk?
In een tongbreker moet je tong en mond heel snel wisselen tussen klanken die bijna hetzelfde zijn, zoals k en p of v en vl. Hoe sneller je gaat, hoe groter de kans dat je ze door elkaar haalt. Daarom helpt het om eerst langzaam te beginnen.
Wie heeft deze tongbrekers bedacht?
De eerste zes zijn oude tongbrekers die al heel lang worden doorgegeven; niemand weet wie ze bedacht. De andere negen zijn voor deze pagina geschreven. Je mag ze allemaal gebruiken, in de klas of thuis.
Wat meet de stopwatch?
De stopwatch telt hoeveel woorden je kind per minuut leest. Bij een tongbreker gaat het vooral om het spel: kan het kind hem sneller zeggen dan de vorige keer zonder te struikelen? Er is geen norm.