Kelime listeleriTürkçe Güncelleme:
Ünlü uyumu: büyük ve küçük ünlü uyumu
Ünlü uyumu: 3 alıştırma sayfası ve dan veya den ile tamamlanacak 14 cümle. Sayfada her cümlede ses, bir oyun ve yazdırılabilir bir çalışma kâğıdı var.
- sayfa
- 3
- cümle
- 14
- oyun
- 1
- sesli
- 🔊
- yazdırılabilir
- 🖨
Disleksili çocuklar için ücretsiz okuma oyunu
Alıştırma: doğru kelimeyi seç
Cümleyi oku ve boşluğa gelen kelimeyi seç. Cümleyi dinleyebilirsin: bu kelimeler aynı okunur, dinlemek tahmin etmene değil, okumana yardım eder.
- Ücretsiz
- Tarayıcıda
- İndirme yok
- Kayıt yok
- 8 tur
- sesli
Okul-dan ama ev-den, kitap-lar ama kalem-ler: Türkçede ekin ünlüsü, kelimenin son ünlüsüne uyar. Kuralları örneklerle okuyun, sonra cümledeki boşluğa doğru eki (-dan mı, -den mi?) seçin.
Bütün listeler
- Okul________ eve yürüyerek döndük.
- Kedi ev________ çıkıp bahçeye koştu.
- Kuş dal________ dala atladı.
- Annem pazar________ taze sebze aldı.
- Deniz________ serin bir rüzgâr esiyordu.
- Köy________ şehre otobüsle geldik.
- Kuzu ahır________ çıkıp otlağa koştu.
- Bu güzel hediye dedem________ geldi.
- Pencere________ içeri güneş giriyor.
- Ördekler göl________ uçup gitti.
- Arılar kovan________ dışarı uçtu.
- Su bardağı masa________ düştü.
- Gemi liman________ ayrıldı.
- Annem fırın________ sıcak ekmek çıkardı.
1. dan 2. den 3. dan 4. dan 5. den 6. den 7. dan 8. den 9. den 10. den 11. dan 12. dan 13. dan 14. dan
Kısa cevap
Ünlü uyumu nedir?
Ünlü uyumu, Türkçe kelimelerde ve kelimelere eklenen eklerde ünlülerin birbirine uymasıdır. İki kuralı vardır. Büyük ünlü uyumu: kelimenin ilk hecesinde kalın ünlü (a, ı, o, u) varsa sonraki hecelerde de kalın, ince ünlü (e, i, ö, ü) varsa sonrakilerde de ince ünlü bulunur. Küçük ünlü uyumu: düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra düz ünlü gelir; yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) ünlü gelir. Ekler de bu kurallara göre biçim değiştirir: okul-dan, ev-den; top-u, süt-ü. Alıntı kelimelerde ve bazı eklerde (-yor, -ken, -ki, -leyin) uyum bozulabilir.
- Türkçede sekiz ünlü vardır: a, e, ı, i, o, ö, u, ü.
- Kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü.
- Düz ünlüler a, e, ı, i; yuvarlak ünlüler o, ö, u, ü.
- Ek, kelimenin son hecesindeki ünlüye göre seçilir: kitap-lar, kalem-ler, saat-ler.
Bilmeniz gerekenler: ünlü uyumu
Türkçede sekiz ünlü vardır ve üç özelliğe göre gruplanır: kalın (a, ı, o, u) ya da ince (e, i, ö, ü); düz (a, e, ı, i) ya da yuvarlak (o, ö, u, ü); geniş (a, e, o, ö) ya da dar (ı, i, u, ü). Büyük ünlü uyumu kalınlık-incelik uyumudur: kalın ünlüyle başlayan Türkçe kelime kalın, ince ünlüyle başlayan ince devam eder (kapı, okul; çiçek, gözlük). Küçük ünlü uyumu düzlük-yuvarlaklık uyumudur: düz ünlüden sonra düz, yuvarlak ünlüden sonra düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) gelir (kapı, kuzu, öğle). Ünlülerin özelliklerini tek tek görmek için ince ve kalın ünlüler sayfasına bakın.
Ünlü uyumunun en çok işe yaradığı yer eklerdir. Çoğu ekin iki ya da dört biçimi vardır ve hangisinin geleceğine kelimenin son ünlüsü karar verir: -lar/-ler, -da/-de, -dan/-den iki biçimli; -ı/-i/-u/-ü dört biçimli. Alıntı kelimelerde bile ek son heceye bakar: kitap-lar, kalem-ler. Bazı alıntı kelimelerde ek, son ünlü kalın olduğu hâlde ince gelir: saat-ler, harf-ler, kalp-ler, hayal-ler. Bazı ekler de hiç değişmez: -yor (geliyor), -ken (okurken), -ki (akşamki), -leyin (sabahleyin), -gil (teyzemgil).
Uyuma uymayan Türkçe kelimeler de vardır. Büyük ünlü uyumuna uymayanlar: anne, elma, kardeş, hangi, şişman, inanmak. Küçük ünlü uyumuna uymayanlar: yağmur, çamur, kavun, avuç, kabuk. Çocuk için ünlü uyumu bir ezber kuralı olmadan önce kulağın fark ettiği bir şeydir: «okulden» yanlış gelir. Disleksili ya da yazmada zorlanan çocuk için kuralı bilmek, dikte sırasında eki seçmeye bir dayanak verir. Yazım pratiği için dikte çalışmaları sayfasına bakın.
Etkinlikler: ünlü uyumu
Kulak testi
Bir kelimeye iki biçimde ek getirin ve yüksek sesle söyleyin: «okuldan mı, okulden mi?» Çocuk hangisinin doğru geldiğini söylesin, sonra kelimenin son ünlüsünü bulup kalın mı ince mi olduğuna baksın. Kulağın bildiğini kurala bağlamak kalıcı olur.
Ünlü renkleri
Kalın ünlüleri (a, ı, o, u) maviye, ince ünlüleri (e, i, ö, ü) kırmızıya boyayın. Birkaç kelime yazın ve çocuk ünlüleri renklerine göre boyasın. Uyumlu kelimelerde bütün ünlüler aynı renk olur; elma, anne, kitap gibi istisnalar hemen göze çarpar.
Ek treni
Bir kelimeyle başlayıp ardı ardına ek ekleyin: göz → gözlük → gözlükçü → gözlükçüler → gözlükçülerden. Her ekte çocuk son ünlüye bakıp doğru biçimi seçsin. Uzun kelimeyi hecelerine ayırarak okumak da kolaylaşır.
Sık sorulan sorular
Ünlü uyumu nedir?
Türkçe kelimelerde ve eklerde ünlülerin kalınlık-incelik ve düzlük-yuvarlaklık bakımından birbirine uymasıdır. Büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu olmak üzere iki kuralı vardır.
Büyük ünlü uyumu ile küçük ünlü uyumu arasındaki fark nedir?
Büyük ünlü uyumu kalınlık-incelik uyumudur: kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince ünlü gelir. Küçük ünlü uyumu düzlük-yuvarlaklık uyumudur: düz ünlüden sonra düz, yuvarlak ünlüden sonra düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) ünlü gelir.
Ünlü uyumuna uymayan kelimeler hangileri?
Alıntı kelimelerin çoğu uymaz: kitap, kalem, mavi, televizyon. Türkçe kökenli olup büyük ünlü uyumuna uymayan kelimeler de vardır: anne, elma, kardeş, hangi, şişman. Küçük ünlü uyumuna uymayan Türkçe kelimeler: yağmur, çamur, kavun, avuç, kabuk.
Hangi ekler ünlü uyumuna uymaz?
Tek biçimli ekler uyuma uymaz: -yor (geliyor, okuyor), -ken (okurken), -ki (akşamki; bugünkü, öbürkü gibi birkaç kelimede -kü olur), -leyin (sabahleyin), -gil (teyzemgil), -mtırak (ekşimtırak).
Ek seçerken neye bakılır?
Kelimenin son hecesindeki ünlüye. Kelimenin tamamı uyumlu olmasa bile ek son ünlüye göre gelir: kitap-lar (son ünlü a), kalem-ler (son ünlü e). Saat-ler, harf-ler gibi birkaç alıntı kelime bu kuralın istisnasıdır.