Kelime listesiTürkçe Güncelleme:
İnce ve kalın ünlüler
Kalın ve ince ünlüler: da veya de ile tamamlanacak 14 cümle. Sayfada her cümlede ses, bir oyun ve yazdırılabilir bir çalışma kâğıdı var.
- cümle
- 14
- oyun
- 1
- yazdırılabilir
- 🖨
Disleksili çocuklar için ücretsiz okuma oyunu
Alıştırma: doğru kelimeyi seç
Cümleyi oku ve boşluğa gelen kelimeyi seç. Cümleyi dinleyebilirsin: bu kelimeler aynı okunur, dinlemek tahmin etmene değil, okumana yardım eder.
- Ücretsiz
- Tarayıcıda
- İndirme yok
- Kayıt yok
- 8 tur
- sesli
Kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü. Bu ayrım Türkçede hangi ekin geleceğini belirler: okul-da ama ev-de. Sekiz ünlünün özelliklerini okuyun, sonra her cümlede -da mı -de mi geleceğini seçin.
- Kalem masa________ duruyor.
- Kedi ev________ uyuyor.
- Kuşlar dal________ ötüyor.
- Balıklar deniz________ yüzüyor.
- Ekmek fırın________ pişiyor.
- Ördekler göl________ yüzüyor.
- Kuzular çayır________ otluyor.
- Biz köy________ yaşıyoruz.
- Okul________ hep birlikte şarkı söyledik.
- Çocuklar bahçe________ top oynuyor.
- Saat duvar________ asılı duruyor.
- Kediler pencere________ oturuyor.
- Boya kalemleri kutu________ duruyor.
- Uzun yolculukta tren________ uyuduk.
1. da 2. de 3. da 4. de 5. da 6. de 7. da 8. de 9. da 10. de 11. da 12. de 13. da 14. de
Kısa cevap
İnce ve kalın ünlüler hangileridir?
Türkçede sekiz ünlü vardır. Dilin ağızdaki yerine göre kalın ve ince diye ikiye ayrılırlar: kalın ünlüler a, ı, o, u; ince ünlüler e, i, ö, ü. Kalın ünlüler dil geride, ince ünlüler dil önde söylenir. Bu ayrım büyük ünlü uyumunun temelidir: son ünlüsü kalın olan kelime kalın ek (okul-da, kuş-lar), ince olan kelime ince ek (ev-de, kedi-ler) alır. Ünlüler ayrıca düz (a, e, ı, i) ve yuvarlak (o, ö, u, ü), geniş (a, e, o, ö) ve dar (ı, i, u, ü) diye de gruplanır.
- Kalın ünlüler: a, ı, o, u.
- İnce ünlüler: e, i, ö, ü.
- Her kalın ünlünün bir ince eşi vardır: a-e, ı-i, o-ö, u-ü.
- Kalın-ince ayrımı büyük ünlü uyumunu, düz-yuvarlak ayrımı küçük ünlü uyumunu belirler.
Bilmeniz gerekenler: kalın ve ince ünlüler
Türkçenin sekiz ünlüsü üç özelliğe göre gruplanır. Dilin yerine göre: kalın (a, ı, o, u) ve ince (e, i, ö, ü). Dudakların durumuna göre: düz (a, e, ı, i) ve yuvarlak (o, ö, u, ü). Ağzın açıklığına göre: geniş (a, e, o, ö) ve dar (ı, i, u, ü). Her kalın ünlünün bir ince eşi vardır: a-e, ı-i, o-ö, u-ü. Çocuğa «a»yı ve «e»yi art arda söyletip dilinin nasıl öne kaydığını fark ettirmek, kalın-ince ayrımını somutlaştırır.
Kalın-ince ayrımı büyük ünlü uyumunun temelidir: ek, kelimenin son ünlüsü kalınsa kalın, inceyse ince gelir. Seçme oyununda bulunma durumu eki -da/-de kullanılıyor: okul-da, ev-de. Oyundaki kelimeler sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bitmeyen kelimelerden seçildi; sert ünsüzden sonra ek -ta/-te olur (kitap-ta, sepet-te) ve bu ayrı bir kuraldır. Düz-yuvarlak ayrımının nasıl çalıştığını küçük ünlü uyumu sayfası anlatır.
Bulunma eki -da/-de, ayrı yazılan «de/da» bağlacıyla karıştırılmamalıdır: «Kedi evde uyuyor» (ek, bitişik), «Kedi de uyuyor» (bağlaç, ayrı). İkisinin de ünlüsü ünlü uyumuna göre değişir. Ekin bitişik, bağlacın ayrı yazıldığını pekiştirmek için dikte çalışmaları sayfasındaki cümleleri kullanabilirsiniz.
Etkinlikler: kalın ve ince ünlüler
Dil nerede?
Çocuktan «a» ve «e» seslerini art arda, sonra «o» ve «ö» seslerini söylemesini isteyin. Dilinin geriden öne kaydığını hissetsin. Kalın ünlüler arkada, ince ünlüler önde söylenir; adları da buradan gelir.
Eşini bul
Sekiz ünlüyü ayrı kartlara yazın ve karıştırın. Çocuk her kalın ünlüyü ince eşiyle eşleştirsin: a-e, ı-i, o-ö, u-ü. Sonra yalnızca bu ünlüyle ayrılan kelime çiftlerini birlikte okuyun: at-et, bal-bel, kıl-kil, on-ön, un-ün. Çiftler, ayrımı kelimenin içinde duymayı kolaylaştırır.
Nerede?
Evdeki eşyaların yerini sorun: «Kalem nerede?» Çocuk cevabında -da ya da -de kullansın: «masada», «çekmecede». Her cevaptan sonra kelimenin son ünlüsünün kalın mı ince mi olduğunu birlikte söyleyin.
Sık sorulan sorular
Kalın ünlüler hangileri?
Kalın ünlüler a, ı, o, u'dur. Bunlar dil geride söylenir. Kalın ünlüyle biten kelimeler kalın ek alır: okul-da, kapı-lar.
İnce ünlüler hangileri?
İnce ünlüler e, i, ö, ü'dür. Bunlar dil önde söylenir. İnce ünlüyle biten kelimeler ince ek alır: ev-de, kedi-ler.
Düz ve yuvarlak ünlüler hangileri?
Düz ünlüler a, e, ı, i; yuvarlak ünlüler o, ö, u, ü. Düz ünlülerde dudaklar yayvan, yuvarlak ünlülerde yuvarlaktır. Bu ayrım küçük ünlü uyumunu belirler.
Geniş ve dar ünlüler hangileri?
Geniş ünlüler a, e, o, ö; dar ünlüler ı, i, u, ü. Geniş ünlülerde ağız daha açık, dar ünlülerde daha kapalıdır.
Ek seçerken ilk ünlüye mi son ünlüye mi bakılır?
Son ünlüye. «Bahçe» kelimesinin ilk ünlüsü kalın (a), son ünlüsü ince (e) olduğu için ek ince gelir: bahçede, bahçeler.