Kelime listesiTürkçe Güncelleme:
Küçük ünlü uyumu: kural ve örnekler
Küçük ünlü uyumu: ı, i, u veya ü ile tamamlanacak 16 cümle. Sayfada her cümlede ses, bir oyun ve yazdırılabilir bir çalışma kâğıdı var.
- cümle
- 16
- oyun
- 1
- yazdırılabilir
- 🖨
Disleksili çocuklar için ücretsiz okuma oyunu
Alıştırma: doğru kelimeyi seç
Cümleyi oku ve boşluğa gelen kelimeyi seç. Cümleyi dinleyebilirsin: bu kelimeler aynı okunur, dinlemek tahmin etmene değil, okumana yardım eder.
- Ücretsiz
- Tarayıcıda
- İndirme yok
- Kayıt yok
- 8 tur
- sesli
Top-u, süt-ü, kız-ı, ev-i: dört biçimli ekte hangi ünlünün geleceğini iki kural birlikte belirler. Küçük ünlü uyumunun kuralını, örneklerini ve uymayan kelimeleri okuyun, sonra her cümlede doğru eki seçin.
- Kardeşim top________ bahçeye attı.
- Kedi süt________ içip uyudu.
- Annem kalem________ çantama koydu.
- Babam kar________ kürekle temizledi.
- Babam ev________ maviye boyadı.
- Kuzu ot________ yedi.
- Dedem gül________ suladı.
- Sen bu masal________ biliyor musun?
- Öğrenciler zil________ duyunca sıraya girdi.
- Biz oyun________ akşama kadar oynadık.
- Ninem yün________ yıkayıp kuruttu.
- Öğretmen sınav________ yarına erteledi.
- Annem peynir________ dolaba koydu.
- Rüzgâr bulut________ uzağa taşıdı.
- Annem üzüm________ yıkayıp tabağa koydu.
- Dedem kazan________ ocağa koydu.
1. u 2. ü 3. i 4. ı 5. i 6. u 7. ü 8. ı 9. i 10. u 11. ü 12. ı 13. i 14. u 15. ü 16. ı
Kısa cevap
Küçük ünlü uyumu nedir?
Küçük ünlü uyumu, Türkçe kelimelerde düzlük-yuvarlaklık uyumudur. Kural şöyledir: düz ünlüden (a, e, ı, i) sonra düz ünlü gelir; yuvarlak ünlüden (o, ö, u, ü) sonra ya düz geniş ünlü (a, e) ya da dar yuvarlak ünlü (u, ü) gelir. Kapı, kuzu, kömür, soğan, öğle bu kurala uyar. Kural en çok dört biçimli eklerde görülür: kız-ı, ev-i, top-u, süt-ü. Yağmur, çamur, kavun, avuç, kabuk gibi birkaç Türkçe kelime ve -yor eki küçük ünlü uyumuna uymaz.
- Düz ünlüler: a, e, ı, i. Yuvarlak ünlüler: o, ö, u, ü.
- Geniş ünlüler: a, e, o, ö. Dar ünlüler: ı, i, u, ü.
- Yuvarlak ünlüden sonra o ve ö gelmez; o ve ö Türkçe kelimelerde çoğunlukla yalnız ilk hecede bulunur.
- Dört biçimli eklerde (-ı/-i/-u/-ü) büyük ve küçük ünlü uyumu birlikte çalışır.
Bilmeniz gerekenler: küçük ünlü uyumu
Küçük ünlü uyumu düzlük-yuvarlaklık uyumudur. Ünlüler dudakların durumuna göre düz (a, e, ı, i) ya da yuvarlak (o, ö, u, ü), ağzın açıklığına göre geniş (a, e, o, ö) ya da dar (ı, i, u, ü) olur. Kural: düz ünlüden sonra düz ünlü gelir (kapı, elma, kardeş, ışık); yuvarlak ünlüden sonra ya düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) gelir (soğan, kömür, kuzu, öğle). Bu yüzden o ve ö, Türkçe kelimelerde çoğunlukla yalnız ilk hecede görülür.
Seçme oyunundaki ek, belirtme durumu eki -ı/-i/-u/-ü'dür ve dört biçimlidir. Hangi biçimin geleceğini iki kural birlikte belirler: büyük ünlü uyumu kalın mı ince mi olacağını, küçük ünlü uyumu düz mü yuvarlak mı olacağını söyler. Pratik yol şudur: son ünlü a ya da ı ise ek ı; e ya da i ise i; o ya da u ise u; ö ya da ü ise ü olur. Oyundaki kelimeler, ek alırken sonu değişmeyen kelimelerden seçildi (kitap → kitabı gibi ünsüz değişmesi yok), dikkat yalnızca ünlüde kalsın diye.
Küçük ünlü uyumuna uymayan Türkçe kelimeler vardır ve sık sorulur: yağmur, çamur, kavun, avuç, kabuk (a'dan sonra u gelmiş). Alıntı kelimelerin çoğu da uymaz: otomobil, profesör, doktor, ümit. -yor eki de bu uyumu bozar: geliyor, bakıyor. Okumada ve dikte sırasında eki kulakla seçmekte zorlanan çocuk için son ünlüye bakma alışkanlığı somut bir dayanak olur.
Etkinlikler: küçük ünlü uyumu
Dudak aynası
Bir aynanın karşısında a, e, ı, i ve o, ö, u, ü seslerini sırayla söyleyin. Çocuk dudaklarının ne zaman düz kalıp ne zaman yuvarlaklaştığını görsün. «Düz» ve «yuvarlak» adlarının nereden geldiğini kendi ağzında fark etmesi kuralı akılda tutar.
Dört kutu
Kâğıda dört kutu çizin: ı, i, u, ü. Bir kelime söyleyin (top, süt, kız, ev); çocuk kelimeye «-ı/-i/-u/-ü» ekini getirip doğru kutuya yazsın. Kutular dolunca her kutudaki kelimelerin son ünlülerine birlikte bakın.
Uyumsuz avı
Yağmur, çamur, kavun kelimelerini yazın ve çocuğa ünlülerin altını çizdirin. a'dan sonra u gelmesinin kurala neden uymadığını konuşun. Bu kelimeler, kuralın her zaman işlemediğini gösteren iyi örneklerdir.
Sık sorulan sorular
Küçük ünlü uyumu nedir?
Düz ünlüden sonra düz ünlü, yuvarlak ünlüden sonra düz geniş (a, e) ya da dar yuvarlak (u, ü) ünlü gelmesi kuralıdır. Düz ünlüler a, e, ı, i; yuvarlak ünlüler o, ö, u, ü.
Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler nelerdir?
Türkçe kökenli olup uymayanlar: yağmur, çamur, kavun, avuç, kabuk. Alıntı kelimelerin çoğu da uymaz: otomobil, profesör, doktor, ümit. -yor eki de uyumu bozar: geliyor, okuyor.
Küçük ünlü uyumunu nasıl bulurum?
Kelimenin ünlülerini sırayla yazın. Her ünlüden sonra gelen ünlüye bakın: önceki düzse sonraki de düz mü? Önceki yuvarlaksa sonraki a, e, u ya da ü mü? Hepsi kurala uyuyorsa kelime küçük ünlü uyumuna uyar. Örnek: kuzu (u → u, uyar), yağmur (a → u, uymaz).
Bir kelime büyük ünlü uyumuna uyup küçük ünlü uyumuna uymayabilir mi?
Evet. «Yağmur» bütün ünlüleri kalın olduğu için büyük ünlü uyumuna uyar, ama a'dan sonra u geldiği için küçük ünlü uyumuna uymaz. Tersi de olabilir: «elma» küçük ünlü uyumuna uyar (e → a, ikisi de düz) ama büyük ünlü uyumuna uymaz.
-ı, -i, -u, -ü ekini nasıl seçerim?
Kelimenin son ünlüsüne bakın: a ya da ı ise ı (karı), e ya da i ise i (evi), o ya da u ise u (topu), ö ya da ü ise ü (sütü). Bu, iki ünlü uyumunun birlikte çalışmasının kısa yoludur.