İçeriğe geç

Kelime listesiTürkçe Güncelleme:

Okuduğunu anlama metinleri

Okuduğunu anlama metinleri: 6 kısa okuma metni ve 21 anlama sorusu. Sayfada her cümlede ses, okuma kronometresi ve yazdırılabilir bir çalışma kâğıdı var.

metin
6
soru
21
yazdırılabilir
🖨

Kumdan kale, penguenler, kırılan vazo, bisiklet, gölgeler ve sınıfın çiçeği: altı kısa metin. Sorular kim, ne, nerede ile başlar; her metinde en az bir «neden» sorusu, metinde yazanı birbirine bağlamayı ister.

Okuma ve anlama metinleri

Metni sesli okuyun ya da cümle cümle dinleyin, sonra soruları yanıtlayın. Kronometreyle çocuğunuzun dakikada kaç kelime okuduğunu ölçüp haftadan haftaya karşılaştırabilirsiniz.

Kumdan Kale

Yazın ailemle birlikte deniz kenarına gittik. Kardeşimle kumsalda büyük bir kale yapmaya başladık. Kovayla ıslak kum taşıdık, kalenin çevresine bir hendek kazdık. Tam bitirmek üzereyken büyük bir dalga geldi. Dalga hendeği suyla doldurdu ama kale yıkılmadı. Babam hendeğin kaleyi koruduğunu söyledi. Ertesi gün daha derin bir hendek kazdık.

48 kelime

Sorular

  1. Kale nerede yapıldı?

  2. Kumu neyle taşıdılar?

  3. Dalga gelince kale neden yıkılmadı?

  4. Ertesi gün neden daha derin hendek kazdılar?

Penguenler

Penguenler uçamayan ama çok iyi yüzen kuşlardır. Kanatları suyun altında kürek gibi çalışır. Çoğu penguen dünyanın güney yarısında yaşar. Bazı türler buzlarla kaplı çok soğuk bölgelerde yaşar. Sık tüyleri ve derilerinin altındaki yağ tabakası onları soğuktan korur. Çok soğuk günlerde birbirlerine sokulup kalabalık bir grup olurlar.

46 kelime

Sorular

  1. Penguenlerin kanatları suyun altında ne işe yarar?

  2. Penguenleri soğuktan ne korur?

  3. Penguenler soğuk günlerde neden birbirine sokulur?

Kırılan Vazo

Oya salonda topla oynarken top masadaki vazoya çarptı. Vazo yere düşüp kırıldı. Oya önce çok korktu ve kırık parçalara bakakaldı. Sonra mutfağa gidip annesine olanları anlattı. Annesi önce üzüldü, ama doğruyu söylediği için kızına teşekkür etti. Birlikte parçaları dikkatle topladılar. Oya o günden sonra topla yalnızca bahçede oynadı.

48 kelime

Sorular

  1. Vazo neden kırıldı?

  2. Oya olanları kime anlattı?

  3. Annesi Oya'ya neden teşekkür etti?

  4. Oya neden artık yalnızca bahçede top oynadı?

Bisiklet

Can bisiklet sürmeyi öğrenmek istiyordu. Başlarda sık sık dengesini kaybedip düştü. Dizleri biraz sıyrıldı ama vazgeçmedi. Babası bisikletin arkasından tutarak ona yardım etti. Bir akşam Can pedal çevirirken arkasına baktı. Babası onu çoktan bırakmıştı, o ise tek başına gidiyordu! Can o kadar sevindi ki sokak boyunca zilini çaldı.

48 kelime

Sorular

  1. Can ne öğrenmek istiyordu?

  2. Babası ona nasıl yardım etti?

  3. Can arkasına bakınca ne fark etti?

  4. Can neden zilini çaldı?

Gölgeler

Güneşli bir günde dışarı çıktığında yerde kendi gölgeni görürsün. Gölge, vücudun ışığın önünü kestiği için oluşur. Sabah ve akşam güneş alçakta olduğundan gölgeler uzun olur. Öğle saatlerinde güneş daha yukarıda olduğu için gölgeler kısalır. Bulutlu havada ışık her yönden dağınık geldiği için gölgeler soluk görünür. Eskiden insanlar gölgenin boyuna bakarak günün hangi saatinde olduklarını tahmin ederdi.

56 kelime

Sorular

  1. Gölge neden oluşur?

  2. Gölgeler ne zaman uzun olur?

  3. Bulutlu havada gölgeler neden soluk görünür?

Sınıfın Çiçeği

Sınıfımızın penceresinin önünde bir saksı çiçek vardı. Her hafta bir öğrenci onu sulamakla görevliydi. Bir hafta görevli arkadaşımız hastalanıp okula gelemedi. Kimse çiçeği sulamayı aklına getirmedi. Cuma günü yaprakların sarardığını ve sapının büküldüğünü gördük. Hemen su verdik, ertesi hafta çiçek yeniden dikleşti. Öğretmenimiz o günden sonra görev listesine bir de yedek öğrenci yazdı.

53 kelime

Sorular

  1. Çiçek nerede duruyordu?

  2. Çiçeğin yaprakları neden sarardı?

  3. Öğretmen listeye neden yedek öğrenci yazdı?

Kısa cevap

Okuduğunu anlama nasıl geliştirilir?

Okuduğunu anlama, kelimeleri rahat okumak ile okunan dili anlamanın birleşimidir. Geliştirmek için çocuk kısa metinleri okur ve ardından hem metinde açıkça yazanı (kim, ne, nerede, ne zaman) hem de cümleleri birbirine bağlamayı gerektiren «neden» ve «nasıl» sorularını cevaplar. Cevabı ezberden vermek yerine metindeki cümleyi bulup göstermesi, metni dikkatle okumaya alıştırır. Okumadan önce başlıktan tahmin yürütmek ve okuduktan sonra metni kendi cümleleriyle anlatmak da yardımcı olur.

  • Okuduğunu anlama, kelime çözme ve dil anlama becerilerinin çarpımı gibi düşünülür: biri zayıfsa anlama düşer.
  • 5N1K (ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden, kim) soruları Türk okullarında yaygın bir anlama çalışmasıdır.
  • Çıkarım soruları, metinde ayrı cümlelerde verilen bilgileri birleştirmeyi gerektirir.
  • Okuduktan sonra metni kendi cümleleriyle anlatmak, anlamayı kontrol etmenin basit bir yoludur.

Bilmeniz gerekenler: okuduğunu anlama metinleri

Bu sayfadaki metinler ikinci ve üçüncü sınıf düzeyindedir ve her biri bir «neden» sorusuyla biter. Bu sorular metinde tek bir cümlede yazmaz: çocuğun iki cümleyi birbirine bağlaması gerekir (vazo kırıldı → Oya artık bahçede oynuyor). Yine de cevap her zaman metinden çıkar; kontrol edince her soru, hangi cümlelerin birleştiğini açıklar.

Okuduğunu anlama iki ayağa dayanır: kelimeleri rahat çözmek ve okunan dili anlamak. Kelimeleri çözmek çok emek isteyen bir çocukta anlamaya güç kalmaz; böyle bir çocuk için metni önce dinlemek, soruların düşünme kısmına katılmasını sağlar. Okumanın kendisi ise sesler, heceler ve tekrar okumayla gelişir. Daha kısa metinler için 1. sınıf okuduğunu anlama ve 2. sınıf okuduğunu anlama sayfalarına bakın. Kronometre için çocuk metni sesli okur, siz başlatıp bitince durdurursunuz; sayfa metindeki bütün kelimeleri süreye böler ve dakikada okunan kelimeyi gösterir. Dakikada doğru okunan kelimeyi bulmak isterseniz okurken yanlış okunan kelimeleri sayın ve toplamdan çıkarın. Türkçe için bu sayfada bir hedef sayı vermiyoruz: güvenilir bir kaynağa dayandıramadığımız bir eşik yerine çocuğu kendi önceki okumasıyla, aynı metni birkaç gün arayla okuyarak karşılaştırın.

Okumada süreğen bir zorluk varsa, okuduğunu anlama soruları tek başına sorunun kaynağını göstermez. Ücretsiz tarama testi kelime okuma, ses farkındalığı ve hız gibi becerilere ayrı ayrı bakar; tanı değildir, tanıyı uzman koyar.

Etkinlikler: okuduğunu anlama metinleri

  • 5N1K kartları

    Altı kartın her birine bir soru kelimesi yazın: ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden, kim. Metni okuduktan sonra çocuk bir kart çeksin ve o kelimeyle metin hakkında bir soru sorsun; cevabı siz verin. Soru sormak, cevaplamaktan daha derin düşünmeyi gerektirir.

  • Çünkü zinciri

    Metinden bir olay seçin ve «çünkü» ile geriye doğru gidin: «Can zilini çaldı, çünkü çok sevindi, çünkü tek başına gidiyordu, çünkü…» Her halkada çocuk metne dönüp kanıt göstersin.

  • Başka bir son

    Öykünün sonunu kapatın ve çocuktan bir son tahmin etmesini isteyin. Sonra gerçek sonu okuyun ve karşılaştırın. Metnin ipuçlarını kullanarak tahmin yürütmek, iyi okurların sürekli yaptığı bir şeydir.

Sık sorulan sorular

Okuduğunu anlama nedir?

Okunan metinden anlam çıkarmaktır: metinde açıkça yazanı anlamak, cümleler arasındaki bağı kurmak ve metnin ne anlatmak istediğini kavramak. Kelimeleri doğru okumak bunun ön koşuludur ama tek başına yetmez; kelime bilgisi ve dil anlama da gerekir.

5N1K soruları nelerdir?

Ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim sorularıdır. Bir metnin temel bilgilerini bulmak için kullanılır. «Neden» ve «nasıl» soruları çoğu zaman diğerlerinden zordur, çünkü cevabı birkaç cümleyi birleştirerek bulmak gerekir.

Çıkarım sorusu ne demek?

Cevabı metinde tek cümlede yazmayan, ama metindeki bilgilerden çıkarılabilen sorudur. Örneğin bir öyküde vazo salonda kırıldıktan sonra çocuğun yalnızca bahçede oynadığı yazıyorsa, «neden bahçede oynadı?» sorusunun cevabı iki bilgiyi birleştirerek bulunur.

Çocuğum soruları tahminle cevaplıyor, ne yapmalıyım?

Her cevaptan sonra «Bunu metnin neresinde gördün?» diye sorun ve cümleyi göstermesini isteyin. Yazdırılan kâğıtta cevabı veren cümlenin altını çizmesi de iyi bir alışkanlıktır. Zamanla cevabı metinde aramayı kendiliğinden yapar.

Okuduğunu anlama zorluğu disleksi belirtisi mi?

Tek başına değil. Disleksi daha çok kelimeleri doğru ve akıcı okumakta görülür; anlama, kelimeleri çözmek çok zahmetli olduğu için ikinci olarak etkilenir. Dinlediğini iyi anlayan ama okuduğunu anlamayan bir çocukta okuma becerisine bakmak gerekir. Bunu bir uzman değerlendirir.

Çalışmaya devam edin

Kaynaklar

  1. Gough PB, Tunmer WE (1986). Decoding, reading, and reading disability. Remedial Spec Educ, 7(1), 6-10.
  2. Castles A, Rastle K, Nation K (2018). Ending the reading wars: reading acquisition from novice to expert. Psychol Sci Public Interest, 19(1), 5-51.